Pytania na brązową odznake jeżdziecką

I. Koń - natura i zachowanie

1. Najważniejsze potrzeby konia wynikające z jego natury

Koń jest zwierzęciem stepowym, wiąże się z tym: potrzeba ruchu, częste pobieranie niewielkich porcji paszy, potrzeby w zakresie światła, powietrza i temperatury.

2. Czy konie w naturalnych warunkach żyją samotnie czy w stadach?

Konie są zwierzętami stadnymi, żyjącymi w naturalnych warunkach w grupach o ściśle ustalonej hierarchii społecznej.

3. Jakie cechy posiada koń jako zwierzę stadne?

Konie mają potrzebę przebywania w grupie i tylko kontakt z innymi końmi może im zapewnić prawidłowy rozwój i równowagę psychiczną. W grupie panuje ściśle określona hierarchia. Udomowiony koń traktuje człowieka jako członka swego stada. Istotne jest, by dzięki umiejętnemu postępowaniu człowieka koń zaakceptował go jako przewodnika.

4. W jaki sposób człowiek zapewnia koniowi wystarczającą ilość ruchu?

W naturalnych warunkach koń stale przemieszcza się w poszukiwaniu paszy. Aby zapewnić koniowi zdrowie fizyczne i równowagę psychiczną należy codziennie zapewnić mu wystarczającą ilość ruchu poprzez regularne wykorzystywanie do pracy pod siodłem lub w zaprzęgu, codzienny pobyt na pastwisku lub wybiegu, a także ograniczenie liczby dni bez pracy.

5. Jaka jest najważniejsze cecha odżywiania się koni w naturalnych warunkach?

W naturalnych warunkach koń żywi się małymi porcjami w ciągu całego dnia

6. Ile razy dziennie należy podawać koniowi paszę treściwą?

Paszę treściwą należy podawać co najmniej trzy razy w ciągu dnia, odpowiednio rozdzielając dzienną porcję. Pasze objętościowe (siano, słoma,) powinny być zadawane podczas każdego karmienia, gdyż koń potrzebuje ich dużo dla wypełnienia żołądka.

7. Dlaczego koń powinien mieć stały dostęp do wody pitnej?

Brak dostatecznej ilości świeżej, czystej wody pitnej obniża apetyt konia, jego aktywność i zdolność do wysiłku, dlatego powinien być do niej stały dostęp.

8. Jakie warunki powinna spełniać dobra stajnia?

Stajnia powinna być tak zbudowana, aby temperatura w niej zmieniała się wraz z temperaturą otoczenia. Izolacja jednak powinna jednak ograniczać wpływ temperatur ekstremalnych. Wentylacja powinna zapewnić stały dopływ świeżego powietrza, a okna powinny wpuszczać możliwie dużo naturalnego światła. Stajnia powinna być tak zbudowana, aby nie było w niej przeciągów

9. Dlaczego w stajni należy regularnie myć okna?

Okna powinny być zawsze czyste, by wpuszczały dostateczną ilość światła dziennego, koniecznego dla dobrego samopoczucia i zdrowia koni.

10. Czy stajnia powinna być zimą ogrzewana?

Ogrzewanie w stajni jest zbędne, gdyż konie są przystosowane do niskich temperatur, które dobrze znoszą bez szkody dla zdrowia. W stajni powinna natomiast być dobrze wykonana izolacja budynku, by chronić zwierzęta przed wpływem ekstremalnych temperatur latem i zimą. Zbyt ciepła stajnia sprzyja licznym schorzeniom i osłabieniu odporności na choroby.

11. Dlaczego konie są płochliwe ?

Koń jako roślinożerca może ratować się przed niebezpieczeństwem w naturalnych warunkach jedynie ucieczką, a czujność i umiejętność szybkiej reakcji na zagrożenie decyduje o przetrwaniu gatunku. Dlatego nawet udomowione konie są płochliwe. Cecha ta została odziedziczona po przodkach żyjących w stepie.

12. Co wyrażają oczy konia ?

Oczy konia wyrażają nastrój i uczucia zwierzęcia. Z ich wyrazu można odczytać uwagę, zrównoważenie, strach, agresję i ból.

13. Co oznaczają uszy konia położone płasko wzdłuż potylicy ?

Stulone, płasko położone wzdłuż potylicy uszy konia wyrażają gotowość do ataku lub obrony i są sygnałem ostrzegawczym.

14. Jak ustawione są uszy konia przyjaźnie nastawionego do otoczenia ?

Taki nastrój konia możemy poznać po uszach spokojnie ustawionych do przodu.

15. Czego objawem są zwisające uszy u konia?

Zwisające uszy są objawem zrelaksowania, senności i apatii.

16. Opisz objawy agresji u konia

Objawami agresji u konia są złe, błyskające białkiem oczy, stulone, położone płasko do tyłu uszy, podciągnięte wargi i pokazane zęby, kwiczenie, grzebanie, wspinanie się, gwałtowne odwrócenie się zadem.

17. Opisz objawy zadowolenia i zainteresowania konia

Objawami zadowolenia i zainteresowania konia są nastawione uszy, spokojne, przyjazne oczy, naturalnie rozluźnione wargi, lekko kołyszący się, rozluźniony ogon, równy elastyczny ruch.

18. Opisz objawy apatii u konia

Objawami apatii u konia są obwisłe uszy, opuszczona głowa, obwisłe wargi.

19. Co mogą oznaczać odgłosy wydawane przez konia?

Głos konia może wyrażać jego nastawienie do współtowarzyszy ze stada - pozdrowienie, nawoływanie, ostrzeżenie, niezadowolenie, a także może wyrażać nastrój i samopoczucie konia.

20. Kiedy koń kwiczy ?

Koń kwikiem wyraża swoje niezadowolenie, a często ostrzega w ten sposób o zamierzonym ataku.

21. Co może oznaczać, gdy koń odwraca się do nas zadem?

Oznacza to brak zainteresowania, ale również przygotowanie do obrony i chęć pozbycia się nas ze swego najbliższego otoczenia.

22. Opisz pole widzenia konia

Oczy konia umieszczone są z boku głowy. Dlatego widzi on prawie wszystko z tyłu i z boku, ale obraz jest płaski i nieostry. Ostry i przestrzenny obraz jest w wąskim trójkącie przed głową.

23. Dlaczego umiejętność obserwacji konia jest ważna dla bezpieczeństwa jeźdźca?

Koń swoim zachowaniem często zdradza swój nastrój i zamiary wobec otoczenia, w związku z czym jeździec powinien dostrzegać i rozumieć znaki, którymi koń ostrzega np. o zamiarze ataku.

24. Jak należy się zachowywać przebywając w stajni?

Każdy kto przebywa w stajni powinien zachowywać się spokojnie i cicho, unikając krzyków, biegania, gwałtownych ruchów i wszelkich innych zachowań, które mogłyby zaniepokoić lub przestraszyć konie.

25. Czego należy unikać podczas wykonywania wszelkich czynności przy koniach?

Należy unikać wejścia w martwe pole widzenia konia, rutyny, obojętności i niedbalstwa w stosunku do konia, zbliżania się do konia bez uprzedzenia głosem, szybkich, gwałtownych ruchów, biegania i krzyków w stajni.

26. Wobec jakich koni należy zachować szczególną ostrożność?

Szczególną ostrożność należy zachować wobec klaczy ze źrebiętami, w porze karmienia, zbliżając się do konia w niecodziennym stroju, w pracy z ogierami i z trudnymi  końmi oraz wobec wszystkich obcych, nieznanych sobie koni.

27. W jakich okolicznościach konie mogą przejawiać szczególne zdenerwowanie lub agresję?

Konie często przejawiają szczególne zdenerwowanie np. w porze karmienia, w przypadku wprowadzenia do stajni obcych koni lub klacze podczas rui .

28. Jak należy postępować z psami na terenie ośrodków jeździeckich?

Jeżeli regulamin danego ośrodka nie zabrania wprowadzania psów na jego teren (co często się zdarza) to psy powinny być zawsze trzymane na smyczy i kontrolowane przez opiekuna. Nagłe wtargniecie szczekającego psa na ujeżdżalnię lub do stajni może spowodować tragiczny w skutkach wypadek.

29. Dlaczego psy należy trzymać na smyczy?

Psy muszą być trzymane na smyczy ze względów bezpieczeństwa - wiele koni boi się biegających i szczekających psów. Spłoszone przez psy konie mogą spowodować wypadek zarówno na ujeżdżalni, jak i w stajni.

II. Obchodzenie się z koniem

1. Dlaczego należy uważać wchodząc do boksu?

Wchodząc do boksu wkraczamy w bezpośrednią strefę bezpieczeństwa zwierzęcia, w której toleruje jedynie własne potomstwo (klacze) i inne zaprzyjaźnione konie. W razie nagłego wtargnięcia w tą strefę koń może się przestraszyć i wobec braku możliwości ucieczki, zareagować atakiem.

2. Jakie mogą być formy niebezpiecznego zachowania się konia?

Najczęstszymi formami niebezpiecznego zachowania się konia jest kopanie, bicie przednimi kończynami (najczęściej ogiery), kąsanie, przyciskanie do ściany (np. podczas czyszczenia) oraz wspinanie się.

3. W którym miejscu najbezpieczniej przebywać obok konia?

Koń nie potrafi kopać w bok. Najbardziej bezpieczne miejsce obok konia znajduje się tuż przy jego łopatce. W bezpośredniej okolicy biodra konia niebezpieczeństwo kopnięcia jest mniejsze niż wówczas, gdy staniemy w pewnej odległości od biodra.

4. Co to jest martwe pole widzenia konia?

Martwe pole widzenia konia to obszar wokół jego ciała w którym koń nie dostrzega znjdujących się w nim osób i przedmiotów.

5. Wymień bezpieczne miejsca podczas pielęgnacji konia

Bezpieczne miejsca podczas pielęgnacji konia znajdują się blisko jego ciała, w okolicy łopatek i boków, do guzów biodrowych. Należy pamiętać, że stojąc w pewnym oddaleniu od konia jest się bardziej narażonym na kopnięcie, niż stojąc blisko jego ciała.

6. Co należy zrobić przed wejściem do boksu lub stanowiska?

Przed wejściem do boksu lub stanowiska należy konia uprzedzić głosem, np. wymawiając głośno jego imię. Przed wejściem należy się upewnić, że koń zwrócił na nas uwagę, np. odwracając w naszym kierunku głowę.

7. Czym grozi gwałtowne wejście do boksu lub stanowiska?

Gwałtowne wtargnięcie do boksu lub stanowiska grozi przestraszeniem się konia i odruchową reakcją obronną, np. kopnięciem.

8. Co oznacza czerwona wstążeczka wpleciona w grzywę lub ogon konia?

Koniom gryzącym wplata się w grzywę czerwoną wstążeczkę, koniom kopiącym wstążeczkę taką wplata się w ogon.

9. Z której strony podchodzimy do konia wchodząc po raz pierwszy do stanowiska?
Do konia stojącego w stanowisku zawsze wchodzimy z jego lewej strony.

10. Jak należy prawidłowo przejść na prawą stronę konia w stanowisku?

Przechodząc na prawą stronę konia należy wyjść ze stanowiska, głosem uprzedzić konia o zamiarze ponownego wejścia (można powiedzieć ‑ Miejsce! , lub ‑ Nastąp się! ) i upewniwszy się, że koń poprawnie zareagował na nasze polecenie, wejść do stanowiska z prawej strony.

11. Jak przechodzimy w boksie na prawą stronę konia?

W boksie przechodzimy na prawą stronę konia przed jego głową, cały czas trzymając rękę w okolicy szyi lub łopatki konia.

12. Dlaczego nie należy przechodzić w stanowisku pod szyją konia?

Przechodzenie pod szyją konia wiąże się z wejściem w jego martwe pole widzenia. Znikamy mu wówczas z oczu i w razie spłoszenia koń może nas stratować.

13. W jaki sposób nawiązujemy fizyczny kontakt z koniem?

Po uprzedzeniu konia głosem nawiązujemy kontakt fizyczny poprzez pogłaskanie lub poklepanie konia w okolicy szyi lub łopatki. Nie należy nigdy klepać konia po zadzie.

14. Dlaczego po wejściu do stanowiska należy konia poklepać lub pogłaskać?

Służy to nawiązaniu kontaktu fizycznego z koniem i wzbudzenie zaufania do czynności wykonywanych wokół niego.

15. Opisz poprawne nakładane kantara

Należy podejść do konia, nawiązać z nim kontakt fizyczny (poklepać). Prawą ręką przytrzymać głowę konia - ręka obejmuje głowę konia od dołu, dłoń położona na kości nosowej. Kantar trzymany w lewej ręce nałożyć na końską głowę przesuwając go delikatnie przez uszy na część potyliczną. Dopasować wielkość kantara. Nie oplątywać uwiązu wokół palców lub nadgarstka!

16. Jak prawidłowo należy przytrzymać głowę konia?

Należy stać po lewej stronie konia, prawa ręka obejmuje od dołu głowę konia, palce dłoni na kości nosowej.

17. Po której stronie należy stać przy nakładaniu kantara?

Nakładając kantar należy stać po lewej stronie konia.

18. Opisz poprawne wyprowadzanie konia z szerokiego stanowiska

Wyprowadzając konia z szerokiego stanowiska należy zawrócić konia w lewo - zawsze na długim uwiązie lub okiełznanego, na długiej wodzy - i spokojnie wyprowadzić na wprost, uważając by koń nie pośliznął się wychodząc ze stanowiska na korytarz.

19. Opisz poprawne wyprowadzanie konia z wąskiego stanowiska

Stojąc na wprost głowy konia, trzymając i naciskając na kantar lub ogłowie należy konia spokojnie wycofywać, pamiętając o tym, że koń wchodzi we własne martwe pole widzenia - cofa się po omacku .

20. Na co trzeba uważać wycofując konia?

Wycofując konia należy uważać, by nie wszedł on na przedmioty, które znajdują się za nim w jego martwym polu widzenia - może to przestraszyć konia i wywołać objawy paniki.

21. Jak poprawnie wyprowadzić konia z boksu?

Należy otworzyć szeroko drzwi i trzymając za uwiąz lub za długie wodze wyprowadzić konia na wprost, a następnie łagodnie skręcać w odpowiednim kierunku.

22. Wymień podstawowe zasady bezpieczeństwa przy prowadzeniu konia w ręku

Prowadzący konia powinien znajdować się z jego lewej strony, na wysokości końskiej głowy. Należy prowadzić konia w żywym, energicznym tempie. Należy naraz prowadzić tylko jednego konia. Bezpieczniej jest prowadzić konia na odpowiednio długiej lonży lub uwiązie. Nigdy nie zawijać końca linki wokół dłoni, nadgarstka lub przedramienia. Do prowadzenia konia należy wkładać rękawiczki. Konie należy przeprowadzać w twardym obuwiu. Niedopuszczalne jest prowadzenie koni w sandałach, klapkach czy miękkim obuwiu tekstylnym.

23. Dlaczego prowadząc konia nie wolno owijać końca uwiązu wokół ręki?

W przypadku szarpnięcia się konia koniec linki może zacisnąć się wokół ręki powodując poważne obrażenia.

4. W którym miejscu powinien znajdować się człowiek prowadzący konia?

Człowiek prowadzący konia znajduje się z lewej strony, na wysokości końskiej głowy.

25. Jak trzymamy wodze prowadząc konia w ogłowiu wędzidłowym ?

Wodze muszą być zdjęte z szyi (z wyjątkiem ogłowia z wytokiem), prawa dłoń ujmuje wodze rozdzielone palcem wskazującym i środkowym na odległość dłoni od kółek wędzidłowych, przy czym prawa wodza jest nieco krótsza. Końcówki wodzy leżą w lewej dłoni złożone razem i przytrzymane kciukiem.

26. Jakie buty należy włożyć przystępując do przeprowadzania koni w ręku?

Do prowadzenia konia należy zakładać twarde, mocne buty, które ochronią stopę w razie nastąpienia na nią przez konia.

27. Dlaczego nie należy prowadzić naraz więcej, niż jednego konia?

Prowadząc więcej niż jednego konia naraz nie mamy nad nimi praktycznie żadnej kontroli, co w razie spłoszenia się koni może doprowadzić do wypadku.

28. Czy koń puszczony na wybieg powinien mieć wkręcone hacele?

Hacele przed wypuszczeniem koni na wybieg powinny być wykręcone aby zmniejszyć ryzyko okaleczenia się konia.

29. Dlaczego wyprowadzanie koni na wybieg niesie ze sobą ryzyko?

Zniecierpliwiony koń może próbować się przedwcześnie wyrwać i kopnąć prowadzącą osobę. Podczas otwierania wejścia na wybieg osoba prowadząca konia dysponuje tylko jedną wolną ręką, co również stanowi dodatkowe utrudnienie w zapanowaniu nad koniem.

30. Czy można przywiązać konia za wodze?

Nigdy nie należy uwiązywać okiełznanego konia za wodze. Grozi to, w razie szarpnięcia się konia, nie tylko rozerwaniem ogłowia, ale przede wszystkim poważnym okaleczeniem konia.

31. Jaki sprzęt jest potrzebny, by poprawnie i bezpiecznie przywiązać konia?

Do poprawnego przywiązania konia potrzebny jest kantar oraz uwiąz, najlepiej zaopatrzony w karabińczyk bezpieczeństwa.

32. Co to jest węzeł bezpieczeństwa?

Jest to węzeł, który można odwiązać jednym pociągnięciem wolnego końca linki, nawet jeśli linka jest mocno naprężona.

33. Dlaczego nie należy wiązać konia do elementów pionowych (np. drzewa, słupa, itd.)?

Koń przywiązany do pojedynczego drzewa, słupa itd. może niebezpiecznie skrócić uwiąz obchodząc go dookoła, ponadto uwiąz może się zsunąć na dół uniemożliwiając uniesienie koniowi głowy lub powodując zaplątanie się kończyn.

34. Co to jest karabińczyk bezpieczeństwa?

Jest to karabińczyk o takiej konstrukcji, która umożliwia jego otwarcie nawet przy silnym naprężeniu przymocowanej do niego linki. Najczęściej otwarcie karabińczyka następuje poprzez przesunięcie w dół obudowy, zwykle oznaczonej strzałką.

35. W jakiej kolejności podnosimy koniowi kończyny podczas czyszczenia kopyt?

Kończyny konia podnosimy kolejno, w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, poczynając od lewej przedniej. (Lewa przednia > lewa tylna > prawa tylna > prawa przednia).

36. Opisz poprawne podniesienie lewej przedniej kończyny

Po spokojnym podejściu do konia, stając twarzą w kierunku zadu, opieramy lewą dłoń na wysokości łopatki. Pewnie przesuwamy dłoń na dół, aż do przedramienia. Równocześnie prawą ręką chwytamy pęcinę Po podniesieniu nogi, opieramy ją o lewe udo zmieniając chwyt i przytrzymując pęcinę lewą ręką. Aby ułatwić podnoszenie kończyny przedniej, możemy oprzeć się ramieniem o łopatkę konia - w efekcie uzyskujemy odciążenie unoszonej nogi. Podczas podnoszenia kończyny podajemy koniowi głosem komendę ‑NOGA! 

37. Co mówimy do konia przy podnoszeniu kończyny?

Podnosząc kończynę konia należy głośno wydać komendę ‑NOGA! 

38. W jaki sposób należy stanąć przy koniu aby podnieść prawą tylną kończynę?

Podczas podnoszenia prawej tylnej kończyny należy stanąć twarzą w kierunku zadu konia, na wysokości jego prawego biodra.

39. Jakie zasady bezpieczeństwa należy zachować podnosząc kończyny konia?

Kończyny konia należy podnosić tylko tam, gdzie jest dostatecznie dużo miejsca, co zapewnia swobodę ruchów. Ponadto należy zachować spokój i wszystkie czynności wykonywać dokładnie i delikatnie, gdyż np. nagłe złapanie konia ręką za pęcinę może spowodować jego przestraszenie się i kopnięcie.

40. Wymień podstawowy sprzęt służący do pielęgnacji konia

Podstawowy sprzęt do pielęgnacji konia to: szczotka do sierści (tzw. kartacz), szczotka do długich włosów, zgrzebło (metalowe, gumowe, plastikowe), szczotka do masażu, kopystka, gąbka, grzebień do grzywy, ściągacz do potu i wody, rękawica gumowa do mycia, pędzel i smar do natłuszczania kopyt, nożyczki.

41. Czy konia należy czyścić w boksie lub stanowisku?

Konia należy czyścić poza boksem lub stanowiskiem, najlepiej przy specjalnym stanowisku do czyszczenia (tzw. koniowiązie) poza stajnią, względnie na korytarzu. Konia należy przywiązać w miarę możliwości na dwóch uwiązach, aby uniemożliwić mu zbytnie poruszanie się oraz by ułatwić dostęp do każdego miejsca przy koniu.